Istòric Oc

1977-1979 : Lo vam dels pionièrs!

1977 Al congrès de l’Institut d’Estudis Occitans a Besièrs, lo president, l’Ives Roqueta, critiquèt la situacion de la lenga occitana. Una lenga ensenhada a la facultat, opcionala al bachelierat, mas qu’èra pas brica ensenhada a l’escòla mairala. Demest lo mond que l’ausiguèron, se trapava una regenta qu’ensenhava en mairala dins una escòla privada a Casols de Besièrs. Son nom: Jaumeta Galinièr-Alemani que venguèt mai tard Dòna Arribaud. Èra militanta de la lenga occitana dins l’associacion « Volèm Viure Al País », mas tanben militanta del movement de la pedagogia Freinet dins lo grop de Besièrs, ont participava ja Renat Laffitte. Se sentiguèt prigondament concernida per l’apèl d’Ives Roqueta. A la començança, a son entorn, dos collègas de « Volèm Viure Al País » s’afanèron sul projècte de dobrir una escòla mairala occitana: Edmond Albi, un professor de sciéncias e d’occitan en collègi, e Miquèl Martí, un farmacian de Besièrs d’origina catalana.

1978 En Bearn, una còla mai que mai compausada de « Los de Nadau », lancèt lo projècte de dobrir una escòla en gascon sul modèl de las Ikastolak bascas qu’existissián dempuèi 1969. A una amassada d’Entau País, los amics de la lenga occitana de Bearn decidiguèron que caliá trasmetre la lenga als mainatges tre l’escòla mairala, e que bastava pas pus de far de discorses e d’escampar de mots: èra ora de far, pas mai de blagar! Los de Besièrs e los de Pau obravan cadun dins son canton.

Foguèt Anna-Maria Ròth qu’« inventèt » aquel mot de Calandreta vengut famós per designar l’escòla occitana. Causiguèt un mot panoccitan, compatible amb la nocion d’escòla. Calandreta se ditz a l’origina d’un aucelon del vinhal. Los occitanistas dison qu’anóncia la prima de la lenga… D’autre latz, Calandron se ditz d’un gafet, tanben.

Setembre de 1979 Espeliguèt la primièra associacion Calandreta : La Calandreta Paulina qu’existís encara.

1980-1984 : fargar un futur a la lenga !

1980 En genièr, naissença de la primièra escòla Calandreta a Pau en Gasconha. En febrièr de 1980, la còla de Besièrs aprenguèt la creacion de la Calandreta Paulina . Los besierencs partiguèron cap a Pau, per rescontrar los de la Calandreta paulina. La segonda escòla anava dobrir lèu. Los de Besièrs decidiguèron de prene lo meteis nom de Calandreta… Lo movement veniá de naísser ! Los iniciators volontèron Calandreta coma una escòla occitana, laïca, e gratuita. E aquò demorèt e demòra atal. La volguèron escòla de servici public occitan. L’Estat francés, el, o vesiá e o vei encara autrament…

1981 Al començament de 1981, François Miterrand, candidat a las eleccions presidencialas per l’esquèrra unida, faguèt de proposicions de governament. N’i aguèt una, per las lengas dichas regionalas coma l’occitan, lo bàscol, lo catalan, lo còrs, lo breton o l’alsacian.

Al mes d’abril, los de Calandreta dobriguèron l’escoleta Còsta Pavada de Tolosa.

Lo mes de julh vegèt l’espeliment de la Confederacion Occitana de las Calandretas al congrès d’Etsaut.

Las associacions Calandretas mancavan totalament de mejans per finançar.

Los projèctes de doberturas èran nombroses, pasmens : Montpelhièr Clapàs (projècte portat pels de Besièrs), Auloron Santa Maria (ligat amb Pau), e La Tèsta de Bug en Aquitània nòrd.

1983 Lo 24 de julh, a Bordèu, a l’Ostal dels Bàscols « Eskual Etxea », s’acampèron Seaska, Diwan, La Bressola, Calandreta e Scola Corsa. Lo ligam entre las escòlas Seaska, La Bressola, Calandreta e Diwan començava de foncionar…

En setembre, lo primièr C.P. en occitan dobriguèt a la Calandreta de l’Ametlièr a Besièrs. Bèl primièr còp, de mainatges començavan l’aprendissatge de la lectura e de l’escritura en occitan. Èra una primièra istorica !

1984 A la rintrada de setembre, Calandreta comptava ja 7 escòlas qu’escolarizavan 102 calandrons dins 9 classas. Las escòlas èran Pau, Besièrs, Tolosa, Auloron Santa Maria, La Tèsta de Bug, Montpelhièr, e Sèisses prèp de Tolosa que s’arrestarà e vendrà puèi l’escòla de Murèth.

Malgrat los trebucs, lo movement Calandreta s’espandís amb vigor. A l’epòca, los congresses duravan una setmana. Fasiá mestièr d’elaborar e de coordonar lo projècte lingüistic e pedagogic. Caliá tot menar a l’encòp : la batèsta politica e juridica amb lo ministèri, la batèsta financièra per la subrevida quotidiana de las escòlas, la batèsta per crear las aisinas pedagogicas que desfautavan, e la batèsta pedagogica tot simplament, que los primièrs regents se devián formar… sul terren.

1988-1993: La descentralizacion fa caminar Calandreta mentre que la representacion nacionala nega las lengas de França

1988 A la dintrada de setembre, los primièrs calandrons sortiguèron del CM2

Calandreta se tornava espandir que la Calandreta de Nimes, portada per Montpelhièr, èra a mand de dobrir. Ortès atanben anava dobrir en setembre demercé lo sosten de la Calandreta Paulina. Doas escòlas Calandretas en mai! L’espandiment enfin.

1989 En setembre, amb la dobertura de la Calandreta Sant Çubran deTolosa, i aviá 10 escòlas dobèrtas qu’escolarizavan 282 mainatges mercé lo trabalh de 18 regents. La frucha de las dètz primièras annadas de trabalh.

1990 ABCM Zweisprachigkeit es creat, las escòlas associativas en Alsacian rejónh nòstres movements immersius en lenga regionala.

1991 A la rintrada de setembre, la Calandreta Paulina, dobriguèt lo cursus primari.

1992 Lo 25 de junh, lo congrès dels deputats e senators de França, acampat a Versailles, votèt la modificacion de l’article 2 de la constitucion de la 5ena republica francesa. A l’alinèa numèro 1 de l’aticle 2 se legirà desenant : « La langue de la république est le français ». Aital las autras lengas de França son negadas, refusadas, escafadas…

A Montpelhièr, una segonda escòla, la Calandreta Candòla dobriguèt a la fin de l’annada. L’espandiment s’afortissiá.

1993 Al mes de febrièr, la Confederacion engatjèt son primièr salariat non-ensenhaire. Foguèt embauchat en tant que secretari general confederal. La professionalizacion del movement Calandreta començava.

1993-1997 : un estatut juridic per las escòlas

1993 La segonda escòla de Besièrs, Calandreta dels Falabreguièrs, dobriguèt al mes de febrièr dins lo restaurant d’un centre de lésers tengut pels curats… A Narbona, La Calandreta Narbonesa-la Granhòta, dobriguèt dins una ostal de la carrièra de las arts en mars… L’espandiment !

Pròva bèla ? Calandreta aviá, a la dintrada de setembre de 1993, 17 escòlas dobèrtas e escolarizava 681 mainatges amb 43 regents.

Tre 1993, la confederacion lancèt un primièr ensach de formacion iniciala pels regents de las Calandretas.

En Julh, la Confederacion Occitana de las escòlas Calandretas convidèt lo ministre de l’educacion nacionala, Francés Bayrou a son congrès a Auloron Santa Maria en Bearn. Francés Bayrou prepausèt de reconéisser las escòlas amb l’immersion e la gestion associativa coma caractèr pròpri. Èra lo primièr còp que l’Estat francés acceptava de reconéisser l’immersion a l’escòla.

Mentretemps, Calandreta s’espandissiá fòrça.. La federacion de Miègjorn-Pirenèus dobrissiá successivament Castras, Pàmias, Tarba, pendent que d’autras escòlas s’aprèstavan coma Banhèras o Castanet Tolosan. En Aquitània foguèt l’epòca ont sortiguèt Lescar. En Lengadòc nasquèron la de Pesenàs, Ginhac e Carcassona. E Lemòtges, que dobriguèt, soleta al Nòrd d’Occitània.

1994 En decembre, la Confederacion acceptèt de signar l’acòrdi Bayrou. Calandreta, de racacòr o cal dire, intrava dins la lei de 1959 : a comptar de setembre de 1994, 46 regents foguèron pagats per l’Estat.

Un autre aspècte de l’acòrdi signat amb Francés Bayrou èra que lo caractèr laïc e associatiu de las Calandretas, son biais pedagogic e son projècte Latinitas d’ensenhament de las lengas de la familha de romanicas èran dins lo tèxt de l’acòrdi oficial.

1995-96 Aprèp l’Escòla, Calandreta inventava l’Establiment d’ensenhament superior en occitan. Un còp l’acòrdi Bayrou signat APRENE foguèt creada en febrièr de 1995 e lo ministèri de l’Educacion Nacionala, de la Recèrca e de l’Ensenhament Superior convencionèt aquel establiment lo 6 de mai de 1996. Aquesta annada, l’escòla d’Aurenja (Provença) dobriguèt sas pòrtas.

1996-97 Entre octobre de 1996 e mars de 1997, los capiòls de Seaska, La Bressola e Diwan venguèron vistalhar APRENE, qu’eles n’avián pas encara d’establiment d’aquela mena. Calandreta lor prepausèt de montar un establiment de formacion en comun : Institut Supérieur des Langues de la Républiques Française (I.S.L.R.F).

1997-2002 : Calandreta volonta son creis malgrat los entrepachaments de l’Estat

1997 A la rintrada de setembre, Calandreta dobriguèt lo collègi Calandreta Leon Còrdas a Latas (prèp de Montpelhièr) sens cap d’ajuda de l’Estat.

Lo 20 d’octobre, foguèt la primièra rintrada de l’Institut Superieur des Langues de la République Française a Besièrs amb una còla de 30 estagiaris.

De Calandretas novèlas nasquèron dementre : Gap, Orlhac, Seta, Mesa,Beòst, Montpelhièr (Peira Roja/Lepic)… Mas lo ministeri de l’educacion nacionala refusava de balhar los mejans de l’espandiment pedagogic a Calandreta.

En mai d’aquò las manifestacions luchavan per obténer la modificacion de l’alinèa 1 de l’article 2 de la constitucion francesa. E per obténer enfin una lei per las lengas dichas regionalas que permetèsse la ratificacion de la Carta Europèa de la lengas mens espandidas.

1999 En mai, Calandreta festegèt sos vint ans a Pau e lo ministre de la cooperacion signèt, per França, la Carta Europèa de las lengas dichas mens espandidas… Lo 25 de mai lo Conselh Constitucional edictèt que lo tèxt europèu èra incompatible amb la constitucion de la republica.

Mai e junh de 1999, pr’amor d’una demanda lançada per Diwan, Calandreta participèt a una negociacion al Ministèri de l’Educacion Nacionala a París per estudiar las possibilitats d’integracion al servici public d’educacion en tot servar l’immersion.

A la dintrada de setembre, 1608 calandrons prenguèron lo camin de l’escòla o del collègi. Amb las Calandretas d’Alès, Peirigús e Rodès 38 establiments èran dobèrts o a mand de dobrir.

En parallèl, l’Estat prepausava totjorn a las escòlas associativas en lengas regionalas lor integracion dins l’Educacion Nacionala, mas « a legislacion constanta ». Valent a dire en tot servar l’article 2 de la constitucion… Diwan acceptèt l’acòrdi e signèt.

2002 Las Calandretas de Limós e de Peçac dobriguèron a la dintrada de genièr.

L’escasença bèla de la prima, foguèt lo congrès de las Calandretas a Maurs, (Cantal). Aquel congrès foguèt un sàssic fòrt d’escambis e de rescontres. Quatre jorns a de reng, lo brave mond « s’associèron per far escòla », tal coma lo disiá la polida formula d’encap del congrès. Responsables associatius, regents, parents… Aquí pastèron lo projècte comun !

2001-2008 : Conselh constitucional e Conselh d’Estat trabalhan contra l’immersion

2001 Lo Conselh constitucional s’èra autosasit lo 27 de decembre de 2001 per condemnar lo projècte de pagament public del personal de Diwan en s’apiejant sus l’alinea 1 de l’article 2 de la constitucion.

2002 En novembre, lo Conselh d’Estat, declarèt que los tèxtes d’integacion de Diwan èran annulats. Mas annulèt tanben los tèxtes per ensenhar una lenga dicha regionala en immersion o a paritat orària.

2003 En març a Perpinhan, primièr colloqui ISLRF per aparar l’immersion sul terren pedagogic, tot bèl just. Lo tèma ? L’enfant en immersion linguistique précoce.

2005 Lo 22 d’octòbre, Calandreta marchava per las carrièras de Carcassona, al bèl mièg d’autres dètz mila . Anem Oc per la lenga occitana ! Foguèt organizat per lo moviment occitan quasi tòt. Serèm encara mai nombròses a bezièrs en 2007; 20000 d’Occitania tòta Una gaujosa capitada!

2006 Dintrada de setembre, dobertura del second collègi, lo Bearn e Bigòrra a Pau, e la naissença de la Calandreta de Milhau dins Avairon.

2007 En novembre second colloqui ISLRF a Landerneau (bretanha) sus la tema l’immersion une réussite l’exemple gallois.

2008 Es proclamada Annada internacionala de las lengas per l’amassada generala de l’ONU.

Lo 9 de julh de 2008, mercé a l’amandament portat per qualques deputats foguèt votat d’integrar a la constitucion un article 75-1 : « Art.75-1.- Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França. »

A la seguida d’aquela modificacion constitucionala, una lei deuriá èsser votada al parlament per fin d’assegurar de dreches concrets en matèria d’ensenhament, de creacion, de difusion de supòrts culturals o encara de signaletica.

A la rintrada 2008-2009 amb 48 escòlas e 2 collègis, las Calandretas escolarizan 2514 mainatges.

2009-2012 : Calandreta a 30 ans !

2009 Dobèrtura de la Calandreta Los Cascamèls (11700 Pépieux)

2010 Congrès dels 30 ans de Calandreta

Dobèrtura de la Calandretas Terra Maire (34700 Le Bosc)

2011 Dobèrtura de las Calandretas Titouan Lamazou (64110 Mazères-Lezons), Esquiròl (46400 Saint-Céré), Siron (33720 Barsac).

2012 Congrès de las Calandretas a Pleus.